Xây dựng văn hóa doanh nghiệp – Lý thuyết và thực tiễn trong các doanh nghiệp Việt nam

Xây dựng văn hóa doanh nghiệp – Lý thuyết và thực tiễn trong các doanh nghiệp Việt nam

Như Dick Brown, Giám đốc điều hành của Công ty hệ thống dữ liệu điện tử EDS – một trong các công ty hàng đầu thế giới trong lĩnh vực dữ liệu điện tử – đã khẳng định khi nói về tầm quan trọng của văn hóa doanh nghiệp: Văn hoá doanh nghiệp chi phối hành vi của mọi người trong tổ chức, và người lãnh đạo sẽ nhận được những hành vi của người khác theo cách mà họ tạo ra”.

Thời gian gần đây, các phương tiện truyền thông đại chúng và các doanh nghiệp thường xuyên nhắc đến việc xây dựng văn hóa cho doanh nghiệp. Dù được nói đến nhiều, được thừa nhận là một sức mạnh cạnh tranh tiềm ẩn của doanh nghiệp, nhưng cách hiểu về văn hóa doanh nghiệp và xây dựng văn hóa doanh nghiệp hiện nay trong các doanh nghiệp Việt nam dường như vẫn đang dừng lại ở giai đoạn “tìm hiểu”. Bài viết này trình bày tóm tắt bản chất của văn hóa doanh nghiệp và cách thức mà các doanh nghiệp nên tiến hành để xây dựng “văn hóa mạnh” cho doanh nghiệp mình.

  1. Bản chất của Văn hóa doanh nghiệp

Tập hợp một số người cùng làm việc với nhau (dù nhiều hay ít) sẽ tất yếu hình thành “nét riêng” của nhóm hay tổ chức. Theo thời gian, những nét riêng này sẽ tạo ra văn hoá nhóm hay tổ chức. 1 Xây dựng văn hóa doanh nghiệp – Lý thuyết và thực tiễn trong các doanh nghiệp Việt nam

Để dễ hình dung, chúng ta có thể hiểu văn hóa của doanh nghiệp giống như “cá tính” của doanh nghiệp đó; ở mỗi cá nhân, cá tính giúp phân biệt người này với người khác, “văn hóa” cũng chính là bản sắc riêng giúp một doanh nghiệp không thể lẫn với doanh nghiệp khác cho dù có cùng hoạt động trong một lĩnh vực và cung cấp những sản phẩm tương tự ra thị trường. Theo cách hiểu chung nhất, văn hóa doanh nghiệp là hệ thống các chuẩn mực hành vi và các giá trị được chia sẻ giữa các thành viên trong tổ chức, có ảnh hưởng mạnh đến thái độ, cách thức hành động của các thành viên trong tổ chức đó.

Theo định nghĩa này, văn hóa doanh nghiệp có ba nét đặc trưng quan trọng, đó là:

  • Văn hóa doanh nghiệp mang “tính nhân sinh”, tức là gắn với con người. Tập hợp một nhóm người cùng làm việc với nhau trong tổ chức sẽ hình thành nên những thói quen, đặc trưng của đơn vị đó. Do đó, văn hoá doanh nghiệp có thể hình thành một cách “tự phát” hay “tự giác”. Theo thời gian, những thói quen này sẽ dần càng rõ ràng hơn và hình thành ra “cá tính” của đơn vị. Nên, một doanh nghiệp, dù muốn hay không, đều sẽ dần hình thành văn hoá của tổ chức mình. Văn hóa doanh nghiệp khi hình thành một cách tự phát có thể phù hợp với mong muốn và mục tiêu phát triển của tổ chức hoặc không. Chủ động tạo ra những giá trị văn hoá mong muốn là điều cần thiết nếu doanh nghiệp muốn văn hóa thực sự phục vụ cho định hướng phát triển chung, góp phần tạo nên sức mạnh cạnh tranh của mình.
  • Văn hóa doanh nghiệp có “tính giá trị”. Không có văn hoá doanh nghiệp “tốt” và “xấu” (cũng như cá tính, không có cá tính tốt và cá tính xấu), chỉ có văn hoá phù hợp hay không phù hợp (so với định hướng phát triển của doanh nghiệp). Giá trị là kết quả thẩm định của chủ thể đối với đối tượng theo một hoặc một số thang độ nhất định, và những nhận định này được thể hiện ra thành “đúng-sai”, “tốt-xấu”, “đẹp-xấu”…, nhưng hàm ý của “sai” của “xấu”, về bản chất, chỉ là “không phù hợp”. Giá trị cũng là khái niệm có tính tương đối, phụ thuộc vào chủ thể, không gian vàthời gian. Trong thực tế, người ta hay áp đặt giá trị của mình, của tổ chức mình cho người khác, đơn vị khác, nên dễ có những nhận định “đúng-sai” về văn hoá của một doanh nghiệp nào đó.
  • Văn hóa doanh nghiệp có “tính ổn định”. Cũng như cá tính của mỗi con người, văn hoá doanh nghiệp khi đã được định hình thì “khó thay đổi”. Qua thời gian, các hoạt động khác nhau của các thành viên doanh nghiệp sẽ giúp các niềm tin, giá trị được tích lũy và tạo thành văn hoá. Sự tích lũy các giá trị tạo nên tính ổn định của văn hoá.

Văn hóa doanh nghiệp bao gồm các thành tố mang tính chất “hữu hình” (như nghi lễ, trang phục, biểu tượng công ty, cách bài trí văn phòng, các qui định, qui tắc, ngôn ngữ trong tổ chức…) và các thành tố mang tính “vô hình” (như các giá trị, các niềm tin các giả định được chia sẻ giữa các thành viên của tổ chức). Hình 1 dưới đây thể hiện các thành tố quan trọng của văn hóa doanh nghiệp và mức độ hữu hình hay vô hình của các thành tố này.

2 Xây dựng văn hóa doanh nghiệp – Lý thuyết và thực tiễn trong các doanh nghiệp Việt nam

  1. Chức năng, tác dụng và các loại Văn hóa doanh nghiệp

Thực tế đã chứng minh, xây dựng văn hóa doanh nghiệp sẽ mang lại các lợi ích quan trọng sau đây cho doanh nghiệp:

  • Xây dựng văn hóa doanh nghiệp chính tạo sức mạnh canh tranh lâu bền của mỗi doanh nghiệp. Văn hóa doanh nghiệp bắt nguồn từ “phương châm, chiết lý quản lý và kinh doanh của doanh nghiệp”. Những doanh nghiệp nổi tiếng trên thế giới, có thời gian tồn tại lâu dài (trên 50 năm) thường có triết lý quản lý, kinh doanh bền vững theo thời gian tồn tại của doanh nghiệp. Chắc chúng ta đều biết những triết lý kinh doanh, những giá trị nổi tiếng của các doanh nghiệp như “Mạo hiểm, sáng tạo” của Sony, Boeing, “Đổi mới, sáng tạo” của 3M, Motorola, “Sự hòa hợp, thống nhất” của Merck, “Hướng đến nhân viên” như HP, Marriott…Với các doanh nghiệp này, phần cối lõi trong các lớp của văn hóa doanh nghiệp trường tồn cùng với đời sống của doanh nghiệp, là căn cứ, là nguyên tắc chi phối mọi quyết định quản lý của doanh nghiệp. Việc lựa chọn các ý tưởng kinh doanh phù hợp với từng thời kỳ của thị trường có thể hiểu là sự “vạn biến” trong kinh doanh, song phần cốt lõi trong giá trị doanh nghiệp  giúp xây dựng và giữ hình ảnh đẹp của doanh nghiệp “bất biết” trong con mắt của khách hàng.
  • Xây dựng văn hóa doanh nghiệp có tác động đến “động cơ làm việc của từng thành viên trong doanh nghiệp”. Cạnh tranh giữa các doanh nghiệp đang ngày càng trở nên gay gắt. Cạnh tranh không những chỉ diễn ra trong việc mở rộng thị trường tiêu thụ hàng hóa, mà còn trong cả việc tuyển dụng, phát triển và “giữ” nhân tài. Yếu tố “con người” ngày càng trở nên quan trọng hơn trong việc  phát triển doanh nghiệp một cách bền vững. Mặt khác, các  chuẩn mực hành vi và các giá trị được chia sẻ giữa các thành viên trong  doanh nghiệp ngày càng  ảnh hưởng mạnh mẽ  đến thái độ, cách thức hành động của các thành viên . Và cuối cùng nó tác động đến năng suất lao động, hiệu quả trong công việc và tất nhiên tác động đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.

Sức mạnh của văn hóa doanh nghiệp nói đến độ sâu và rộng mà nhân viên giữ những giá trị và giả định nổi trội của công ty. Ở doanh nghiệp có “văn hóa mạnh”, hầu hết nhân viên ở tất cả các bộ phận giữ những giá trị nổi trội. Văn hóa mạnh có khuynh hướng lâu bền, và có thể đi từ những giá trị và giả định của người sáng lập công ty. Trái lại, công ty có văn hóa yếu nếu các giá trị ưu thế đoản mệnh và chủ yếu được những người lãnh đạo chóp bu nắm giữ.

Văn hóa doanh nghiệp mạnh có thể đưa đến thành công hơn thông qua 3 chức năng quan trọng:

  • Hệ thống kiểm soát (Control system). Văn hóa tổ chức là một dạng kiểm soát xã hội tác động đến quyết định và hành vi của nhân viên.
  • Kết dính xã hội (Social glue). Văn hóa tổ chức là “chất keo kết dính xã hội” kết nối mọi người lại với nhau và làm cho họ cảm thấy là một phần trong trải nghiệm của tổ chức.
  • Tạo ý nghĩa (Sense-making). Văn hóa tổ chức hỗ trợ quá trình tạo ý nghĩa, giúp nhân viên hiểu những điều đang diễn ra trong tổ chức và tại sao diễn ra.

Vì là một khái niệm trìu tượng, việc phân loại văn hóa doanh nghiệp cũng rất khác nhau tùy theo cách thức “cắt lớp” văn hóa doanh nghiệp như thế nào. Cách phân loại phổ biến được các nhà nghiên cứu văn hóa doanh nghiệp hay sử dụng là xem xét các khía cạnh đối nghịch nhau của các giá trị văn hóa như thể hiện qua Hình 2 dưới đây.

3 Xây dựng văn hóa doanh nghiệp – Lý thuyết và thực tiễn trong các doanh nghiệp Việt nam

Bản thân mỗi khía cạnh giá trị văn hóa đã nói lên đặc trưng của văn hóa một doanh nghiệp cụ thể (ví dụ, doanh nghiệp khuyến khích sự sáng tạo, hay khuyến khích sự tuân thủ; doanh nghiệp hướng mạnh ra bên ngoài, hay chú trọng mối quan hệ nội bộ bên trong…). Kết hợp các khía cạnh giá trị đối nghịch này theo những cách nhất định sẽ hình thành các loại văn hóa khác nhau. Hình 3 dưới đây là một ví dụ về các loại văn hóa doanh nghiệp khi kết hợp các khía cạnh: doanh nghiệp khuyến khích sự uyển chuyển thích ứng, hay khuyến khích sự kiểm soát, tuân thủ; và nhấn mạnh yếu tố bên trong hay nhấn mạnh yếu tố bên ngoài.

Bốn loại văn hóa doanh nghiệp theo mô hình này là:

  • Văn hóa phường hội/thị tộc: Là sự kết hợp giữa hai khía cạnh “uyển chuyển/thích ứng” và nhấn mạnh yếu tố “nội bộ”;
  • Văn hóa thích ứng: Là sự kết hợp giữa hai khía cạnh “uyển chuyển/thích ứng” và nhấn mạnh yếu tố “bên ngoài”;
  • Văn hóa thị trường/chuyên nghiệp: Là sự kết hợp giữa hai khía cạnh nhấn mạnh “bên ngoài” và “qui trình kiểm soát”;
  • Văn hóa thứ bậc: Là sự kết hợp giữa hai khía cạnh nhấn mạnh “nội bộ/bên trong” và “qui trình kiểm soát”;

4 Xây dựng văn hóa doanh nghiệp – Lý thuyết và thực tiễn trong các doanh nghiệp Việt nam

  1. Thực tế xây dựng văn hóa ở các doanh nghiệp Việt nam và các gợi ý triển khai xây dựng văn hóa doanh nghiệp

Nếu quan sát cách xây dựng văn hóa ở một số doanh nghiệp Việt nam như hiện nay, chúng ta có thể thấy có hai lý do cơ bản khiến các doanh nhân quan tâm đến văn hoá doanh nghiệp và việc xây dựng văn hoá cho đơn vị mình:

  • Lý do thứ nhất đến từ bên ngoài: Nhiều người vẫn coi giới doanh nhân có một mục đích duy nhất là kiếm lời, do đó không đáng tin cậy, thậm chí có những danh từ có ý nghĩa tiêu cực đến nay vẫn được sử dụng như “con buôn” để chỉ những nhà kinh doanh, nhất là những doanh nghiệp nhỏ. Để xóa đi “định kiến” này, nhiều doanh nhân đang cố gắng chứng tỏ một điều, vốn tưởng như mẫu thuẫn, “kinh doanh là kiếm lời một cách có văn hóa”.
  • Lý do thứ hai đến từ nội bộ: Người ta hiểu văn hóa doanh nghiệp là văn hóa ứng xử (nội bộ và ra bên ngoài). Theo hướng này, văn hóa thường được hiểu là cách sống, cách nghĩ và cách đối xử với những người xung quanh  như giữa cấp quản lý và nhân viên, giữa các đồng nghiệp, thái độ đối với tổ chức, thái độ đối với khách hàng. Những biểu hiện hành vi này thường không được như nhà quản lý mong muốn, do vậy, họ muốn được xây dựng một môi trường làm việc “có văn hóa”. Cũng vì vậy, đôi khi chúng ta thường gặp những cụm từ như “văn hóa ăn mặc nơi công sở”, “văn hóa nói chuyện điện thoại”.

Hai lý do này dẫn đến thực tế là các doanh nghiệp thường triển khai quá trình tạo dựng văn hoá doanh nghiệp theo hướng chú trọng xây dựng những biểu hiện bên ngoài như khẩu hiệu, logo; cách chào hỏi, nói năng; phong trào sinh hoạt văn hoá nghệ thuật, tạp chí nội bộ…, thậm chí xây dựng các “huyền thoại”, “tín ngưỡng” riêng của doanh nghiệp…

Các doanh nghiệp thành công thường nhìn nhận và triển khai xây dựng văn hóa doanh nghiệp sâu sắc hơn (không chỉ dừng lại ở “phong trào bề nổi”), mà coi văn hóa là bản sắc kinh doanh của doanh nghiệp, là sức mạnh cạnh tranh bền vững của doanh nghiệp và cuối cùng là động lực phát triển của doanh nghiệp.

Các bài học kinh nghiệm xây dựng văn hóa doanh nghiệp thành công bao gồm:

  • Coi thay đổi văn hoá như “mục tiêu chiến lược” của doanh nghiệp, chứ không phải đơn giản chỉ là vấn đề “bề nổi” (việc của công đoàn hay đoàn thể);
  • Chủ động xác định và thống nhất được các giá trị văn hoá mong muốn;
  • Có mối quan hệ rõ ràng giữa: Chiến lược công ty, chính sách quản lý điều hành và văn hoá doanh nghiệp;
  • Tác động đến tổng thể: Chiến lược, hệ thống quản lý và con người;
  • Vai trò quan trọng của lãnh đạo và quản lý trong xây dựng văn hóa doanh nghiệp
  • Vai trò của truyền đạt và hệ thống thông tin trong xây dựng văn hóa doanh nghiệp
  • Xây dựng văn hóa doanh nghiệp là quá trình “thử nghiệm” và thay đổi dần dần.

Các biện pháp sử dụng để xây dựng văn hóa doanh nghiệp có thể phân làm 2 loại:

Các biện pháp “cứng”, như:

  • Thay đổi cơ cấu tổ chức
  • Thay đổi chính sách đánh giá nhân viên
  • Áp dụng hệ thống thông tin quản lý
  • Thay đổi nhân sự

Các biện pháp “mềm”, như:

  • Hoạt động dã ngoại (outdoor activities)
  • Công ty ca
  • Khẩu hiệu
  • Kể chuyện (telling story), nhấn mạnh yếu tố truyền thống
  • Hoạt động tập thể (“Thiền”, tập thể dục buổi sáng…)

Thực tế, các doanh nghiệp với sự trợ giúp của tư vấn có thể lựa chọn một quy trình phù hợp và hiệu quả, sao cho các thành tố của văn hóa doanh nghiệp được dần hình thành và nổi trội. Chúng tôi gợi ý các bước sau đây nhằm triển khai xây dựng văn hóa doanh nghiệp cho các doanh nghiệp Việt nam:

  • Bước 1: Xác định và thống nhất triết lý quản lý và kinh doanh
  • Bước 2: Đánh giá động lực cá nhân, môi trường động lực chung của doanh nghiệp và thống nhất “Bộ hành vi ứng xử” cho các cá nhân trong doanh nghiệp
  • Bước 3: Đánh giá và đề xuất những thay đổi về qui trình và qui định quản lý
  • Bước 4: Đánh giá và đề xuất phương hướng xây dựng hệ thống trao đổi thông tin
  • Bước 5: Tổng hợp và đề xuất các phong trào bề nổi và các nghi lễ, nghi thức của doanh nghiệp

 Nguồn: Ths. Vũ Văn Tuấn

Sưu tầm: http://vanhoadoanhnghiep.vn/

Các Chương trình đào tạo thường xuyên đào tạo tại Doanh nghiệp:

đào tạo bán hàng  – Kỹ năng giao tiếp – đào tạo thuyết trình – Kỹ năng làm việc nhóm

Xem thêm thông tin Cuộc Sống Đúng Nghĩa tại:

www.cuocsongdungnghia.com – Facebook.com/Cuocsongdungnghiagroup –Youtube.com/cuocsongdungnghia

Share this post